estis ja kiel infaneto, sed jam vigla kaj gxojema
knabo li farigxis, bonega arangxisto de festetoj kaj ekskursoj.
Kiel cxefon kaj animon de l' amuzoj, lin cxirkauxis gefratetoj
aux kolegoj. Li plej sxatis la dancadon, sed por problemoj
malfacilaj de lerneja tasko li estis ankaux tre helpema
konsilanto.

De sia patrino li heredis la senteman bonkorecon, kaj sxin li
adoris, kvazaux dian angxelinon. Ofte malsanan, li sxin flegis
kun zorgemo kortusxanta, kaj cxiujn deziretojn sxiajn li
antauxplenumis delikate. Lin la patrino kompreneble jam rigardis
frue kiel trezoron la plej karan. Sxi amis lin kiel okulpupilon,
kaj en la tuta mondo ekzistis laux sxi neniu ajn pli bona.
Kredeble prave. Kio staras super amo patrina? Tra doloroj
sensxancela, komprenema kaj fidela, gxi sin donas, kaj donas gxis
morto . . . kaj poste gxi helpas ankoraux.

Similaj amoj inter filo kaj patrino cxe multaj geniuloj estas
ofte rimarkeblaj. Pope, Musset, Lamartine adoris la patrinon
sian, kaj al sxi tre multon sxuldis. Same Zamenhof. Sxi faris lin
idealisto, kaj fidis grandecon lian kun espero konstanta. Pie sxi
gardis tiun flamon, kvazaux lumbrileton de lampo sankta. Simpla
virino sxi estis, kaj tial lin edukis, ke cxiuj homoj estas
fratoj kaj egalaj antaux Dio.

Sagxa patro lin revokis al realo for de l' revoj. La knabo ja
vidis la faktojn cxirkaux si en stratoj Bjalistokaj:

Preter la fenestroj de la ligna domo Zamenhofa, sur la strato
Verda, pasis aro da Hebreoj kun la tipaj longaj barboj . . . Al
vizagxoj jen celtrafas negxaj kugloj en pafado. Frapon sub okulo.
Sangas vango. Plendas maljunulo . . . "Ne bleku, judacxoj!
hundoj!" krias knaboj el kristana gento, kaj diskuras for,
mokante judan lingvon nekonatan: "Hra, hre, hri, hro, hru." Tion
ridas kaj aplauxdas rusa leuxtenanto: "Formarsxu de l' trotuaro,
vi, raso de sxtelistoj! . . ." kaj kracxas oficiro pro malsxato.

Sur vendoplaco movigxas la popolamaso. Bruadas pasxoj kaj paroloj
en zumado lauxta. Brilas koloroj inter korboj kaj legomoj: verdaj
sxaloj de virinoj el kamparo litva, sxafaj peltoj, grizaj vestoj
de soldatoj, manteloj kamelharaj, bluaj uniformoj de la rusaj
oficistoj, blankaj zonoj, rugxaj kolumoj, oraj agloj, argxentaj
ornamajxoj . . . Disputas vendistinoj kun germana marcxandulo.
Alkuras homoj. Arigxas videmuloj. Gxendarmoj intervenas. Jen
plendas la virinoj en dialekto litva. Policanoj ne komprenas.
"Ruse parolu!" minacas la oficiro, "nur ruse, ne lingvacxe! cxi
tie