aux la genta religio, pro la nombro.
Vidpunkto nur nacia kun celo statistika-politika!

Tial Zamenhof preparis neuxtralan fundamenton ankaux per zorgo
rimarkinda pri deklaroj: Homaranoj kutimigxu je sincero. Sur
lasta pagxo de l' brosxuro staris preta respondaro por lauxvolaj
aligxantoj. Jenaj fakoj apartigxas: hejmo, patrujo, gento devena,
lingvo gepatra, lingvo persona, religio lauxkreda. Nur tia
demandaro ebligus cxiun diri plenan veron, ne perfidante
suferantajn samgentanojn.

Gepatra lingvo Zamenhofa estis rusa, persona estis pola. Lia
gento estis la hebrea, lia religio liberkreda. Tion li povus ja
konfesi sur enskribilo homarana. Sed, se li metus tion sur
pasporton imperian, li estus kalkulata tuj en unu partio nacia.
Kun Rusoj, premantoj de Polujo, aux kun Poloj kontraux la
Hebreoj.

Tial homarana formularo proponas ja modelon tre praktikan por
estontaj demandaroj oficialaj de regna recenzado. Same preskaux
cxiuj dek du punktoj de l' brosxuro povas celi du efikojn.
Unuflanke tuja gvido al konduto individua. Aliflanke rekta montro
por legxaro pli justa inter homoj. Dek kvar principoj noblaj de
Wilson nur montris al regantaj diplomatoj tion, kion ili devus
fari. Se falus la konsento, la principoj falus kune. Sxirajxoj de
l' papero disflugus sur la tablo verda. Nacioj ilin kaptus, kaj
cxiu svingus sian pecon por justigi novan ekbatalon.

Dume, programo Zamenhofa povas tuj gvidi homojn, kaj influi poste
legxfarantojn. Liaj dek du punktoj povas semi nur pacigon:
Rigardu la homaron kiel unu familion. Tiu idealo regu viajn
agojn. Jugxu ian homon ne laux gento, sed laux agoj. Lando
apartenas, ne al unu gento, sed al cxiuj la logxantoj. Ne trudu
vian gentan lingvon, nek la kredon, al ceteraj homoj. Metu la
nomon "homo" super la naciaj. Patriotismo estu nur servado al
regiona komunumo de homfratoj, neniam malamo al ceteraj. Lingvo
estu ne celo, nur rimedo. Uzu neuxtralan lingvon kun
aligentuloj. Via kredo religia estu ne hereda, sed sincera. Kun
alikredaj homoj agu laux etiko neuxtrale-homa kaj helpema. Kun
homaranoj vi kulturu sentojn unuigajn, ne disigajn.

En la unua brosxuro Zamenhof proponis, ke homaranoj nomu cxiujn
landojn per neuxtralaj negentaj vortoj, kiel Kanado, Svisujo,
Peruo, Belgujo, aux per aldono de sufikso _-io_ al cxefurbo, kiel
Berlinio, Peterburgio, Konstantinoplio. Poste li forigis tiun
paragrafon kiel nepraktikan. Ankaux li fortrancxis multon el la
lasta punkto. En la komenco li proponis ecx