antoj de Zamenhof. En tiu loko solena
li respondis trafe. Se patriotismo signifas malamon, tiam la
atako estis prava. Se male gxi signifas amon, tiam li protestis
el tutkoro.

Amo al patrujo, amo al homaro, amo al hejmo entenas unu la alian.
Sed kion scias pri amo tiuj mallumaj demonoj, kiuj ne "sole inter
la landoj, sed ankaux en sia propra patrujo konstante instigas
homon kontraux homo"? De tiaj predikantoj li sin deturnis
indigne:

"Vi, nigraj semantoj de malpaco, parolu nur pri malamo al cxio,
kio ne estas via; parolu pri egoismo, sed neniam uzu la vorton
'amo', cxar en via busxo la sankta vorto malpurigxas!"

Tiam lia penso jam reflugis al Bjalistok en litva lando, al
dolcxa kamparo cxirkaux la urbeto, al pejzagxo de l' knabaj
promenadoj, kiam suno je l' vespero rugxigas la montetojn kaj
nigrigas la linion de l' arbaroj. Kiom da fojoj li vagadis kun
fratino tra herbejoj florumitaj. Bonodoro. Zumado de l' insektoj.
Rugx-ora lumo vuala. Malproksima sonorilo de vilagxo. Ili amis,
ili sentis cxion sia. . . . En urboj, kvar gentoj sin malamis:

"Vi staras nun antaux miaj okuloj, mia kara Litovujo, mia
malfelicxa patrujo, kiun mi neniam povas forgesi, kvankam mi
forlasis vin kiel knabo. Vi, kiun mi ofte vidas en miaj
songxoj, vi, kiun nenia alia parto de la tero iam povos
anstatauxi en mia koro, vi atestu, kiu vin pli multe, pli kore,
kaj pli sincere amas: cxu mi, idea Esperantisto, kiu revis pri
frateco inter cxiuj viaj logxantoj, aux cxu tiuj personoj, kiuj
deziras, ke vi apartenu nur al ili, kaj cxiuj aliaj viaj filoj
estu rigardataj kiel fremduloj aux sklavoj!"

[1] Parolado de Zamenhof cxe l' Oka Kongreso Esperantista en
Krakovo, 1912.

CXAPITRO IX.

Lingvisto.

Reforma agitado en 1894. -- "Delegitaro" kaj Ido en 1907. --
"Iniciatinto, ne kreinto". -- Zamenhof kaj de Beaufront. --
Vivo kaj arbitreco. -- El "Aldono al la Dua Libro". -- Natura
legxo. -- Teorio kaj praktiko. -- Amerikaj filozofoj. --
William James. -- Henry Philipps. -- Senrompa disvolvigxo. --
Parolado en Dresdeno 1908. -- Washington 1910.

Revojagxinte Varsovion, el Anglujo Zamenhof kunportis impreson
tre gxojigan. Sed nur du monatojn li gxuadis trankvilecon.
Kasxita glavo krevigis nubon en auxtuno.

Se Esperanto progresadis tiel vaste dum antauxaj dek du jaroj, la
kauxzo cxefa kusxis tie, ke jam cxesis diskutado teoria pri la
lingvo mem. En la komenco, multaj aligxintoj proponis i