nte sian
dudekjaron: cxe pentrindaj turoj, sub gotikaj pordoj, en verdegaj
herbokortoj, sur sxipetoj de l' rivero serpentuma, inter pontoj
skulptoricxaj.

La Kongreso estis brila kaj sukcesa. Zamenhof admiris la homecon
de britaj idealistoj. Lin impresis la progreso de l' movado, la
multeco de l' venintoj cxiulandaj. Li tremis kortusxite, kiam la
granda auxdantaro levigxis por ekkanti unukore la himnon _La
Espero_. Tondre sonis kun orgeno de mil vocxoj tiu fina
profetajxo:

Sur neuxtrala lingva fundamento,
Komprenante unu la alian,
La popoloj faros en konsento
Unu grandan rondon familian.

Pasis dudek jaroj de post 1887. Esperantistaro farigxis jam vera
popolo. Gxia vocxo ekauxdigxos tra la mondo. El tiu kerno
internacia la ideoj disvastigxos. Al gxi li povos nun sin turni
kaj paroli kvazaux al kreskanta publiko de l' estonta homaro. La
kongresoj estis por li plej lumaj horoj en la tuta jaro, longa
kaj malhela. Unu semajnon li pasigis en la revo plenumita: inter
homoj cxiugentaj frate kunvivantaj sur neuxtrala bazo. Bildo jam
profeta. Kuragxigo al animo. En Varsovio, cxe l' okulista
laborcxambro, la vidajxo lin vizitis ofte vespere post laciga
tago, kiam li pensadis, dum negxo falis trans la vitroj. De tiu
tempo Zamenhof eksentis plian fidon. Sur la portretoj el
Kembrigxo espera gxojo koloras la zorgemon en okuloj kaj sur
lipoj de la Majstro.

Tiel cxiuj nomis lin. Sed li ne sxatis la titolon. Morale, ecx
preskaux fizike, la vorto gxenis lin. Ne majstro, sed homfrato
kaj kolego li volis esti. Pro modesteco, jes. Ankaux pro
libereco. En "majstreco" li sentis la pezon de l' honoro kaj la
cxenon de l' sklaveco. Li preferis plenan privatecon. Antaux cxio
placxis al li, trankvile kunparoli inter kongresanoj. Li sopiris
al senbaraj esprimo kaj diskuto de l' ideoj karaj. Oficiala
posteno lin gxenis cxiel. Jam en Bulonjo li instigis la elekton
de la _Lingva Komitato_. Gxiaj membroj kundecidu pri aferoj de
vortaro. Al ili tre kontente li transdonis la tutan zorgon kaj
auxtoritaton pri la lingvo. En Parizo, lia ricxa gastiganto
Javal, okulisto fama, proponis al li katedron kaj salajron por
direkti la movadon. Li rifuzis. Modesta kaj libera: tia estis lia
gusto.

Lia vivcelo estis la "interna ideo". Cxar la Bulonja deklaro nur
aludis la lingvon, li sentis la neceson difini ankaux klare la
devizon de l' ideaj Esperantistoj. Per sia parolado kembrigxa li
plenumis tion:

"Ni deziras krei neuxtralan fundamenton