lkonsilus la filinon. Nur dirus ili:
"Veran viron mongajnantan kaj realan vi elektu, ne revulon!" Tiel
ili paroladus, frizante la lipharojn. Malsame Zilbernik: "Geniulo
estas via Ludoviko", li diris; "filineto mia, vi havos sanktan
taskon. Jxaluze ankaux mi dezirus helpi lin."

Tial proponis la bopatro, ke la edzigxo jam farigxu en somero,
kaj antauxe jam presigxu je lia kosto la libretoj pri mondlingvo.
Tiel okazis. Dum du monatoj presprovajxoj atendadis cxe la
cenzuristo. Felicxe tiu estis bonkonato de la patro de Zamenhof.
Fine la 14. de julio [2] li allasis la permeson al presisto. La
verko kredeble sxajnis al li sendangxera naivajxo. La auxtoro
estis maltrankvila. Unuflanke malpacienco, aliflanke timo lin
agitis.

"Mi estis tre ekscitita antaux tio cxi; mi sentis, ke mi
staras antaux Rubikono, kaj ke de la tago, kiam aperos mia
brosxuro, mi jam ne havos la eblon reiri; mi sciis, kia sorto
atendas kuraciston, kiu dependas de la publiko, se cxi tiu
publiko vidas en li fantaziulon, homon, kiu sin okupas je
'flankaj aferoj'; mi sentis, ke mi metas sur la karton tutan
estontan trankvilecon kaj ekzistadon mian kaj de mia familio;
sed mi ne povis forlasi la ideon, kiu eniris mian korpon kaj
sangon, kaj . . . mi transiris Rubikonon."

En tiaj tagoj Zamenhof verkis versajxon tre mallongan: _Ho, mia
kor'!_ Gxi sonas iom kiel spirado malfacila de homo suprenkurinta
kvin etagxojn de sxtuparo kaj staranta antaux pordo halte:

Ho, mia kor', ne batu maltrankvile,
El mia brusto nun ne saltu for!
Jam teni min ne povas mi facile,
Ho, mia kor'!

Ho, mia kor'! Post longa laborado
Cxu mi ne venkos en decida hor'!
Suficxe! trankviligxu de l' batado,
Ho, mia kor'!

La unua libreto aperis en la rusa lingvo. Baldaux poste sekvis
eldonoj pole, france, germane kaj angle. Cxiuj entenis saman
enkondukon, tekstojn en lingvo internacia: Krista pregxo _Patro
nia_, El Biblio, Letero, Versajxoj, plenan gramatikon el dek ses
reguloj, dulingvan vortareton el nauxcent radikoj. Ankaux estis
aligxiloj kun promeso tuj komenci la lernadon, kiam dek milionoj
da personoj estos same promesintaj. Per deklaro sur la dua pagxo
la auxtoro jam forlasis cxiajn rajtojn siajn, cxar "lingvo
internacia, kiel cxiu nacia, estas komuna proprajxo". La tuta
verko estis subskribita per belsenca pseuxdonimo: "Doktoro
Esperanto".

La 9. de auxgusto [3] Zamenhof edzigxis, kaj enlogxis tre
modestan cxambrareton sur la strato