ovaj
malfelicxoj lin ekfrapis. En auxgusto 1892 jam mortis la patrino
tiel kara. Kiu vartis lin bubeto, kiu glatis lian kapon de
knabeto, kiu faris lin sentema kaj homama, tiu cxi nun estis for.
La bato lasis cxe li vundon neflegeblan. En 1894 la demando
materia refarigxis premanta. Kun sia familieto la Doktoro devis
translogxi al Grodno.

Kvar jarojn li restadis tie. Granda gxojo kaj cxagreno lin
atendis. Dum tuta juneco li fervore legis novajn verkojn de
Tolstoj. Nun la famo de l' granda Ruso disvastigxis tra la mondo.
Kontraux jxaluzo kaj perforto li admonis la homaron. Lia nobla
vocxo sonis, vokante cxiujn homojn al amo kaj fratigxo. Post
brila novelista kariero, la ricxa grafo konvertigxis al simila
idealo, pri kia Zamenhof jam vivis de post infaneco. Li forlasis
nobelaron, kaj sin turnis al simpleco. La vilagxanoj farigxis
liaj fratoj. Al nacioj kaj eklezioj li riprocxis malamon inter
si.

Kiu pli bone povus ja konsenti kun la Bjalistoka modestulo? Pro
sia timemo delikata, li ne kuragxis trudi sin al Tolstoj. Nur
inter ceteraj li sendis al li la libreton en 1888. Respondo ne
venis. La semo tamen estis jxetita. Post ses jaroj gxi levigxis
antaux la publiko. La popola rusa eldonejo "Posrednik"
interesigxis pri Esperanto, kaj petis opinion de la fama pensulo.
"Ricevinte antaux ses jaroj esperantan gramatikon, vortaron kaj
artikolojn skribitajn en cxi tiu lingvo", respondis Tolstoj, "mi
post ne pli ol du horoj da okupado povis jam, se ne skribi,
almenaux libere legadi en la lingvo. . . . Mi vidis multfoje,
kiel homoj rilatis malamike nur dank' al materiala malhelpo je
reciproka komprenado. La lernado de Esperanto kaj gxia disvastigo
estas do sendube kristana afero, kiu helpas al kreo de la Regno
de Dio, kio estas la cxefa kaj sola celo de la homa vivo."
(_Jasnaja Poljana_, 27. aprilo 1894.)

Tia parolo estis granda kuragxigo. La letero enpresigxis en _La
Esperantisto_, kaj varmigis entuziasmon. Ankaux aperis pli
malfrue, en la dua numero de 1895, tradukajxo el Tolstoja _Kredo
kaj Prudento_. Pro tio la rusa cenzuro malpermesis la gazeton en
la Imperio. Terura bato: cxar tie gxi havis la plej multajn
abonantojn. La elirado devis cxesi. Oficiala elefanto pasxpremis
nur musxeton. Sed tiel mortis la ligilo de l' Esperantistoj.
Malgxojo kaj mallumo regis en la rondeto. Dume Zamenhof denove
baraktadis kun akrajxoj de l' vivado.

Sur alia tero, felicxe, grenero semita elkreskis. Jam en decembro
saman jaron eliris _Li