senco
de l' "Ido" anonima, celante interkonsenton kun la _Lingva
Komitato_.

Kiam la afero diskonigxis, indigno skuis la Esperantistaron. La
ekkrio de Bourlet cxie ripetigxis: "Trompo kaj perfido". Dum
ses monatoj de Beaufront neis cxion. Subite li konfesis, ke li
mem estas la "Ido". Protestinte, la _Lingva Komitato_ rifuzis
cxiujn sxangxojn. Dume Couturat jam komencis disvastigi la
projekton, kvazaux novan lingvon. Per konduto nek justa, nek
lojala, de Beaufront difektis sciencan diskutadon, kauxzante la
enmikson de sentoj ambauxflanke. [3]

Zamenhof pli alte staris. Kvankam nauxzita, li proponis lasi for
la aferon pri personoj, kaj komenci novan ekzamenon de la
sxangxoj en publika lumo. Rezultato estis sama: la plimulto ja
preferis fidele dauxri sian vojon laux devizo de pariza Profesoro
Cart: "Ni fosu nian sulkon". Kiel cxiam la Doktoro submetigxis
demokrate.

Konstante same li sin tenis jam de la komenco. En 1888 li
skribis:

"Cxio bonigebla estos bonigata per la konsiloj de la mondo. Mi
ne volas esti _kreinto_ de lingvo, mi volas nur esti
_iniciatoro_." [4]

Laux lia opinio, necesis iam semi en la mondo komunan fundamenton
de la lingvo. Tion li faris per _Unua Libro_. Sed

"Cxio cetera devas esti kreata de la homa societo kaj de la
vivo tiel, kiel ni vidas en cxiu el la vivantaj lingvoj. . . .
Kompetenta devas esti de nun, ne la auxtoro aux ia alia
persono; la solaj kompetentaj nun devas esti: talento, logiko,
kaj la legxoj kreitaj de la plej granda parto de la verkantoj
kaj parolantoj. . . . La lingvo internacia devas vivi, kreski
kaj progresi laux la samaj legxoj, laux kiaj estis ellaborataj
cxiuj vivaj lingvoj." [5]

Senfine oni povus multigi tiajn citajxojn de Zamenhof, por
ilustri lian lingvan kredon. En tio lia genio montrigxis pli
scienca ol la teorio de Couturat kaj de Beaufront. Cxar vera
scienco respektas la faktojn. Gxi studas la vivon.

Ankaux scienco ne konas papojn. Dum cxiam modeste la
"iniciatinto" de Esperanto parolis nur pri "ceteraj lingvoj" aux
"natura vivo", kaj fidis la popolon de l' uzantoj, kontrauxe de
Beaufront volis limigi la progreson per dekretoj. Estante
cxefesperantisto en Francujo, li konstante regis kaj ordonis. Li
ecx eldonis dikan libron de dogmoj gramatikaj. [6] Li insistis
pri nura logiko, kaj malfidis cxion tro naturan. Tre ofte li
presigis en sia gazeto tiun frazon: "Antaux fakto gxis nun neniam
okazinta, estas malsagxe peti instruon de his