ceteraj per ekstera sintenado. Cxiu
devus sin konsideri nur parto de l' tuto. Facile estas ja
kompreni kiom tiaj pensoj allogis kaj influis Zamenhof.

Tamen lia _Hilelismo_ ne disvekis entuziasmon inter la Hebreoj en
Ruslando. Al partioj ambauxflanke gxi malplacxis. Gxi estis tro
idea. Ankaux gxi ja kontrauxstaris interesojn politikajn. Por
tion realigi, oni devus antaux cxio rekoni egalecon inter gentoj.
Gxis tiam la gvidantoj preferis agitadi por celoj pli facilaj. Al
rabenoj la auxtoro sxajnis tro liberkredema.

El cxiuj flankoj oficialaj venis nur kritikoj aux suspektoj. Nur
malgranda nombro da spiritoj versercxemaj lin komprenis kaj
aprobis. La sxovinistoj lin malsxatis. Denove li suferis pro la
potenco de l' antauxjugxoj. Denove lin doloris soleco de l'
animo. Sed la fido restis sensxancela. Super gentaj diferencoj
homoj devas unuigxi. Al si mem li rediradis la devizon, kiun li
dedicxis al Esperantistaj samideanoj "Ni kion povos, ni faros":

Cent semoj perdigxas, mil semoj perdigxas . . .
Ni semas kaj semas konstante. [2]

De 1900 al 1905 Esperanto progresadis pli rapide. En dek du
landoj ekfondigxis grupoj kaj gazetoj. En Francujo gravaj
societoj gxin subtenis. Aligxis jam konataj scienculoj. La movado
igxis vasta. Tiam estis kunvokita en Boulogne-sur-Mer la unua
kongreso de l' Esperantistoj.

Kun stranga timemo Zamenhof atendis tiun horon. Unue li hezitis,
cxu li ecx veturos tien. Vojagxo kaj elspezo estus grandaj.
Ankaux neniam li eliris mem publike. Li nesciis paroladi. Li
timis la rigardojn de tiom da vizagxoj novaj, nekonataj. Li sin
gxenis.

Fine li decidis tamen iri. Fidele demokrate, li submetigxis al
deziro de l' Esperantistaro. Iom tremante, li preparis legotan
paroladon. Al samideanoj li ja diros la fundon de sia penso. Li
klarigos la plej altan celon de l' afero komuna.

Kun edzino li vojagxis. Vagono triaklasa kondukis ilin al Parizo.
Tie komencigxis semajno por li tre timiga. En cxefurbo la plej
brila en la mondo lin atendis bruado kaj flatado. Urbestraro lin
akceptis en la urbodomo. Ministro de publika instruado donis al
li la ordenon de honoro. En la supro de Ejfela turo li
tagmangxis kun plej famaj scienculoj de Francujo.

Tra cxiuj solenajxoj li sin tenis tre modeste, iom gxene, cxiam
delikate. Pezaj estis tiaj tagoj festoplenaj por viro ne mondana
kaj restinta hejme dum longjaroj. Tamen li komprenis, ke gxi
helpas diskonigi Esperanton antaux la publiko. Tial li elportis
cxio