nsencaj atakantoj,
ili penas tion cxi nei? . . .

"Se la unuaj Esperantistoj pacience elmetadis sin ne sole al
konstanta mokado, sed ecx al grandaj oferoj, kaj ekzemple unu
malricxa instruistino longan tempon suferis malsaton, nur por
ke sxi povu sxpari iom da mono por la propagando de Esperanto
-- cxu ili cxiuj faris tion cxi pro ia praktika utileco? Se
ofte personoj alforgxitaj al la lito de morto skribadis al mi,
ke Esperanto estas la sola konsolo de ilia finigxanta vivo --
cxu ili pensis tiam pri ia praktika utileco? Ho, ne, ne, ne!
cxiuj memoris nur pri la interna ideo, entenata en la
Esperantismo; cxiuj sxatis Esperanton ne tial, ke gxi
alproksimigas la cerbojn de la homoj, sed nur tial, ke gxi
alproksimigas iliajn korojn."

Laux la sento de l' kongresanoj Zamenhof komprenis tre bone, kiel
agi plej sagxe. Per si mem Esperantismo jam logis plej multajn
lernintojn de la lingvo al la "interna ideo". Gxi gajnis la
korojn. Pli malfrue venos la tempo diskuti pri detala organizo
homarana. Nun pro necesa precizo de programo gxi timigus multajn.
Gxi povus nur formi apartan sekcion en la Esperanta movado. Dume
pli urgxis kulturi la komunan senton, celante taskojn
gxeneralajn. Esperanto estas nur lingvo, sed la kongresoj estu
pli. Ili i dauxru kiel festoj de l' "interna ideo".

"Kiel antikvaj Hebreoj tri fojojn cxiujare kunvenadis en
Jerusalemo, por vigligadi en si la amon al la ideo monoteisma,
tiel ni cxiujare kunvenas en la cxefurbo de Esperantujo, por
vigligi en ni la amon al la ideo esperantisma. Kaj tio cxi
estas la cxefa esenco kaj la cxefa celo de niaj kongresoj."

Tiun programon Zamenhof proponis per sia malferma parolado cxe la
sekvanta granda kunveno cxiujara. Gxi okazis en Kembrigxo je
1907. Mil kvincent personoj partoprenis. Estis gxojiga venko
vidi, ke aligxas homoj ne nur el popoloj malfortaj, sed ankaux el
popoloj fortaj, kiel Britoj. Tio cxi montris, ke ili vidas en la
Esperantismo ne sole aferon de egoisma oportuneco, sed gravan
ideon de intergenta justeco kaj frateco. . . . "La Kembrigxanoj
akceptas nin hodiaux ne kiel komercistojn, kiuj alportas al ili
profiton, sed kiel apostolojn de ideo homarana, kiun ili
komprenas kaj sxatas".

Efektive pri tiu punkto cxefe aludis la urbestro kaj aliaj
eminentuloj cxe l' antikva universitato. "Ni vidas novan
Pentekoston", ekkriis fama latinisto, profesoro Mayor, lerninte
la lingvon en unu semajno. Cxie sonis Esperanto festa