Nun revenis ploroj. Sxi silentis.

Ludoviko sxin komprenis. La tutan dramon li divenis. Tuj la
patron li nur petis redoni la promesparolon. Urgxas libereco.
Nepre lin vokas certa devo. Li nur promesos tion al si mem, ke al
neniu li parolos pri sia celo kaj laboro, gxis li finos
universitaton.

Fakte ne tro grava estis la perdigxo de l' skribajxoj. Efektive
li memoris cxion parkere. Kun fervoro li refaris sian verkon.

Sur kajeroj de auxgusto 1881 reaperas preskaux sama lingvo kiel
en 1878. Tamen estis jam progreso. La bela balado de Heine "En
songxo" estis jene tradukita el germana:

Mo bella princino il sonto vida
Ko zuoj malsesxaj e palaj,
Sul dillo, sul verda no koe sida
Il armoj amizaj e kalaj.

"La kron' de ta padro fio pu mo este,
La ora, la redza ra sello!
La skepro diantiza, rol mo ne vole,
Tol mem koj vole mo, ma bella."

"To et ne estebla", sxo palla a mo,
"Kor et si la tombo kusxe mo
E koj i la nokto vione mo a to,
Kor tol fe prekale ame mo!"

Dum ses jaroj Zamenhof laboris cxiutage, bonigante kaj provante
sian lingvon. Li tradukis pecojn el auxtoroj diverslandaj. Li
skribis verkojn originalajn. Li lauxte legis al si la skribitajn
pagxojn. Multaj formoj sxajnis bonaj teorie, sed praktiko montris
ilin maloportunaj. Jen tio estis peza, kaj cxi tio malbelsona.

"Multon mi devis cxirkauxhaki, anstatauxi, korekti, kaj radike
transformi. Vortoj kaj formoj, principoj kaj postuloj pusxis
kaj malhelpis unu la alian, dume en la teorio, cxio aparte kaj
en mallongaj provoj, ili sxajnis al mi tute bonaj. Tiaj
objektoj kiel ekzemple la universala prepozicio _je_, la elasta
verbo _meti_, la neuxtrala, sed difinita finigxo _aux_, k.t.p.,
kredeble neniam enfalus en mian kapon teorie. Kelkaj formoj,
kiuj sxajnis al mi ricxajxo, montrigxis nun en la praktiko
senbezona balasto; tiel ekzemple mi devis forjxeti kelkajn
nebezonajn sufiksojn." [1]

Dum tiu puriga laborado ankaux forigxis el la lingvo kelkaj
latinaj radikoj, kiel ekzemple _anno_ kaj _diurno_, kaj
anstatauxigxis per _jaro_ kaj _tago_. Efektive _-ano_ jam estis
sufikso kun senco malsama, kaj aliflanke Zamenhof ne volis
vortojn kun duobla litero. _Diurno_ tre malbele sonis en
kunmetitaj vortoj kiel _cxiudiurne_ aux _diurnmeze_, kaj ankaux
estis internacia fakte nur por malgranda nombro da homoj kleraj,
kiuj konas latinan lingvon aux tiajn vortojn francajn kiel
_diurne_, neniam uzatajn de l' popolo. Dume _tago