deanoj" komprenis la signifon de la penso Zamenhofa,
ecx kiam ili ne subskribis la homaranisman aligxilon. Fakte nur
malmultaj tion faris.

Al Okcidentanoj, antaux mondmilito, ne tiel klare gxi aperis. La
krudaj spertoj sxajnis malproksimaj. Kiuj lernis Esperanton, tiuj
farigxis ja komprenemaj. La senton de Bulonjo, la senton de l'
_Espero_ kaj de l' poemoj Zamenhofaj ili nomis ame la "interna
ideo" de l' movado. Tamen iom gxenerale, senprecize. Sed kelkajn
interesis vere nur la lingva flanko laux gusto gramatika. Inter
ili staris la markizo Louis de Beaufront, unua propagandisto en
Francujo.

Li ne venis Bulonjon. Li ne sxatis la "internan ideon". Kontraux
tiu tendenco li jam presigis artikolojn en sia gazeto
_L' Esperantiste_. Profitante la sennoman aperigon de l' brosxuro
pri homaranismo, li gxin ridindigis unue. Poste li montris gxin
kiel gravan dangxeron por la sukceso de Esperanto.

Cxi tiu kulpigo vundis la koron de Zamenhof. Tamen li cxiam agis
tre prudente. Jam en Bulonjo-sur-Maro li mem proponis al la
kongreso deklaron, unuanime akceptitan. Gxi difinis esperantismon
oficiale kiel:

"Penado disvastigi en la tuta mondo la uzadon de lingvo
neuxtrale homa, kiu, ne entrudante sin en la internan vivon de
la popoloj kaj neniom celante elpusxi la ekzistantajn lingvojn
naciajn, donus al la homoj de malsamaj nacioj la eblon
komunikigxadi inter si; kiu povus servi kiel paciga lingvo de
publikaj institucioj en tiuj landoj, kie diversaj nacioj
batalas inter si pri la lingvo; kaj en kiu povus esti
publikigitaj tiuj verkoj, kiuj havas egalan intereson por cxiuj
popoloj.

"Cxiu alia ideo aux espero, kiun tiu aux alia Esperantisto
ligas kun la Esperantismo, estos lia afero pure privata, por
kiu la Esperantismo ne respondas."

Tiu cxi frazo devus suficxi. Sed la vorton "privata" kelkaj
personoj volus anstatauxi per "malpermesata". Sub influo de De
Beaufront aux alia, kelkaj Francoj, timigitaj, skribis mem al
Zamenhof por lin konsili. Esperanto estas _nur_ lingvo, ili
diris; evitu ligi ecx tute private la esperantismon kun ia
_ideo_, cxar alie oni pensos, ke ni cxiuj havas tiun ideon, kaj
ni malplacxos al diversaj personoj, kiuj ne amas gxin!

"Ho, kiaj vortoj!" ekkriis Zamenhof indigne dum sia parolado cxe
la Dua Kongreso Esperantista en Gxenevo je 1906:

". . . El la timo, ke ni eble ne placxos al tiuj personoj,
kiuj mem volas uzi Esperanton nur por aferoj utilaj por ili, ni
devas cx