, kaj mi subite
eksentis la teron sub la piedoj. Sur la terurajn grandegajn
vortarojn falis radio de lumo, kaj ili komencis rapide
malgrandigxadi antaux miaj okuloj." [1]

De tiam li studadis la sistemon de sufiksoj kaj prefiksoj en
diversaj lingvoj. Kia ricxa fonto! Kia mirinda povo por kreskado
kaj multigxo! La plej multaj lingvoj uzas ilin blinde kaj
senorde. Per vere plena kaj regula utiligo de tiu forto, ricxa
vortarego disflorus el malgranda radikaro. Nur _-ino_, _-ajxo_,
_-isto_, _-ema_, _-igi_, _-igxi_ centobligus gxin. Dek mil vortoj
memformigxus sen aparta lerno.

Liaj instruantoj en lernejo rigardis Ludovikon Zamenhof kiel
lingviston rimarkindan. Tre juna li jam lernis francan kaj
germanan. Cxe kvina klaso gimnazia li ekstudis anglan. Elparolo
malfacila, ortografio malpreciza, sed kia forto kaj rapido en la
frazoj! Gramatiko? Tre malmulta. Nur kelkaj antikvajxoj
malregulaj. Ricxa lingvo do bezonas tute ne deklinaron,
konjugaron, aux sintakson malfacilajn. Kelkaj montriloj cxiam
samaj suficxas por la verbaj tempoj. Finigxoj pliaj kiel _o_,
_a_, _e_, utilu kvazaux nur sufiksoj, por formi nomojn el verboj,
el verboj adjektivojn, kaj adverbojn el ceteraj.

Samtempe krom la lingva, alia ellaboro okupis Zamenhof en tiuj
jaroj. Lia patrino estis kredantino. Lia patro ateisto. Li mem
knabe perdis jam la fidon religian. Lia logiko ne permesis lin
kredadi la instruon de la pastroj. Sed, estante deksesjara, li
suferis pro malpleno en la koro. Li ne vidis ian sencon en la
vivo. Por kio li laboras? Pro kio li ekzistas? Kio estas homoj?
Kial ne tuj morti? Cxio sxajnis al li vana kaj nauxza. Por li tre
turmenta estis tiu tempo. Tiama portreto, iom kruda kaj
maldolcxa, montras la malgxojon de l' gimnaziano.

Interna krizo lin savis. Iom post iom li ektrovis veron por si
mem. Li komprenis ian sencon en la naturo. Li sentis altan vokon
pli precizan al homara celo. Li formis propran kredon pri vivo
kaj pri morto. Deksepjare li akiris novan fidon kaj felicxon de
l' animo ekster dogmoj. Li sentis fortan inspiron en la koro. Pli
fervore li revenis al verkado. [2] Posta portreto montras la
sxangxon en okuloj. Dolcxeco regas.

En jaro 1878, Zamenhof sidis en la lasta klaso de la Gimnazio.
Tiam estis preta jam projekto de lia lingvo, ankoraux ne tute
simila al la nuna Esperanto. Kelkaj kolegoj interesigxis je lia
longa laborado. Al ili gxoje li konigis la novan lingvon. Ion
tiel simplan kaj facilan neniu el ili antauxkredis.