e longaj. Verkistoj pli modernaj
havas malan guston. Sed la rakonto fluas vive kaj rapide. Forto
sentigxas. Cxe li, la ripetoj sxajnas ne sistemaj. Ili pezas,
kiel fruktoj de l' fervoro. Gente kutima je batoj kaj atakoj, li
sxirmis sin per argumentoj, kaj rebatis kontrauxdirojn jam
antauxe. Sed cxiam ideo kontraux ideo, klarigo kontraux
antauxjugxo, neniam homo kontraux homo. Tamen, ecx tia nepersona
batalemo en skribado lin timigis. Gxi ofendis lian noblan amemon
kaj sxajnis al li malhumila. Sur korektita manuskripto de
_Homaranismo_, postmorte trovita, mi rimarkis krajone skribitan
de lia mano tiun cxi noton memorigan al si mem: "_Eviti cxion
agresivan!_"

De tempo al tempo, sed neniam intence, vualo pruvema subite
diskrakis kaj koro elsaltis nude. Animo pura, pardonema. Naturo
sentema, delikata:

"Vi staras nun antaux miaj okuloj, mia kara Litovujo, mia
malfelicxa patrujo . . ." [4]

Doloro, sed fido, kaj espero super cxio. Denove la profeta
vocxo:

"Longe dauxros ankoraux malluma nokto sur la tero, sed ne
eterne gxi dauxros. Venos iam la tempo, kiam la homoj cxesos
esti lupoj unuj kontraux aliaj. . . . Kune kaj interkonsente
ili celados cxiuj al unu vero, al unu felicxo." [4]

En la poemoj Zamenhofaj tiam nur koro vokas. Al kuragxo, al
obstino, al pacienco. La bildoj estas simplaj, mallongaj, la
ritmo iom unutona, sed impresa:

Ecx guto malgranda, konstante frapante,
Traboras la monton granitan. [5]

Antaux l' apero de l' _Unua Libro_, li verkis pri doloro kaj
sopiro siaj: _Mia Penso_, _Ho mia Kor'!_ Poste, lia penso jam
fandigxis en la rondo kunigita per lia lingvo "sub la sankta
signo de l' espero". Per tiu lasta vorto li ja nomis la himnon de
la "diligenta kolegaro". Ne nur li mem, sed miloj da homoj
auxdigxas per _La Espero_, nun fama tra la tuta mondo:

Ne al glavo sangon soifanta
Gxi la homan tiras familion:
Al la mond' eterne militanta
Gxi promesas sanktan harmonion.

Tiel Zamenhof farigxis la popola poeto de fervora homareto.
Ankaux tie li sxatis forgesi tute sian personon kaj nur elvocxi
la internan penson de cxiuj. Kuna sufero, kuna gxojo; cxia sento
gxenerala de l' frata rondo inter homoj esperemaj, cxio plej alta
aux profunda en komunaj spertoj, tio trovis cxe li esprimon plej
sinceran:

Se longa sekeco aux ventoj subitaj
Velkantajn foliojn desxiras,
Ni dankas la venton, kaj repurigitaj
Ni forton pli fresxan akiras.

Tiun cxi kanton, _La Vojo_,