ola sxtato pensis Poloj, kaj ekmiris kiam frate parolis
Mickievicx al Rusoj. Pri lia homarama spirito el hindo-litovaj
prapatroj ili restis preskaux blindaj.

En Euxropo dispafadis militoj pro naciaj celoj: por itala
liberigo, por unueco germana. Popolojn premis en Kauxkazo kaj
subtenis en Balkano rusa caro. Lin batis imperiestro franca, kaj
tiun venkis prusa regxo. Lastan ribelon de l' Poloj per sango
subakvigis rusaj generaloj. Cxie progresadis tekniko milita kaj
akrigxis incitoj naciaj, sed en Okcidento la gentojn dividas ja
limoj naturaj, dum en Oriento vivas ili miksite.

Sur litva tero kvar gentoj malsamaj logxadis en urboj, kun celoj
kontrauxaj, kun lingvoj diversaj, kun kredoj malamikaj. De strato
al strato ja regis malfido, suspekto, sur placoj ofendo cxiutaga,
vengxemo, persekuto kaj malamo. Sur tiu tero malfelicxa naskigxis
Zamenhof. En kiu loko pli nature elkreskus tia geniulo, kies vido
pli profunden trapenetris, kaj pli alten superflugis trans naciaj
egoismoj al pure homa mondrigardo?

[1] _Sinjoro Tadeo_, traduko de Grabowski, kies diferencigo inter
Litvano kaj Litovo estas akceptita tie cxi. La sendependa pola
Respubliko konsistis el du cxefaj partoj: Pola krono kaj Litvo.
Ne cxiuj Litvanoj estas Litovoj, t.e. anoj de la litova gento.

[2] Jesaja LI, 7, 9, 10.

[3] El _Libro de l' Polaj Pilgrimantoj_, de Adamo Mickievicx,
nacia poeto, mortinta en 1855.

[4] Jesaja LXVI, 10, 12, 18.

CXAPITRO II.

Infano en Bjalistok.

La patro. -- La patrino. -- La hejmo. -- La gefratoj. --
Karaktero. -- Amo al patrino. -- Revo kaj realo. -- Scenoj
sur la stratoj. -- Intergenta fremdeco. -- Popolaj
antauxjugxoj.

De la patrino la koro, de la patro la cerbo, de la loko la
impreso: jen tri cxefaj elementoj en la formado de Zamenhofa
genio.

Konscienca pedagogo estis la patro Markus Zamenhof, naskita de
hebreaj gepatroj la 27. de januaro 1837 en Tikocin, cxe landlimo
inter pola kaj litva landoj, tiam regataj de rusa caro. Dudekjara
junulo, li fondis lernejon en urbo najbara Bjalistok, kaj
edzigxis kun filino de hebrea komercisto tie, Rozalja Sofer,
naskita en 1839. Ne multaj estis la lernantoj, kaj nericxa la
paro.

La 15. de decembro 1859 naskigxis Ludoviko Lazaro, la unua filo.
Kvar aliaj kaj tri filinoj poste venis. Gxojo granda, sed zorgo
peza. Baldaux oficialan postenon akceptis la patro: cxe mezaj
sxtatlernejoj li farigxis instruisto de geografio kaj modernaj
lingvoj. En 1873